ناميده شده و بعدها صرفا بزرگتر يا كوچكتر آبادتر يا ويران‌تر مانده است و جز اين معنى هيچ‌چيز ديگر از ديدار ديه و تحقيق در احوال آن به‌دست نمىآيد . برخى ديگر از اين ديه‌ها و روستاها كهن و كهنه‌اند و نام كهنهء گذشته را نيز براى خود حفظ كرده‌اند و اين نام كهنه و كهن قدمت آنها را مىرساند و همين‌كه نام آنها را مىشنويم در خاطر ما اين نام سنگينى مىكند . فى المثل ديه‌هايى را با نام فارفاآن ، « 1 » سيان ، « 2 » شفروه ، « 3 » مهرگان ، « 4 » آذرخواران « 5 » ، كربه‌كند « 6 » و امثال اينها را كه در نظر بگيريد از نامشان پيداست كه كهنه و قديمى هستند و چون لفظ نام آنها را مورد تحقيق قرار دهيم به ما چيزهايى مىگويند و گاه قدمت خود را نشان مىدهند . عجب آنكه در اين‌گونه ديه‌ها ، على العموم چون دور و كنار آنها را مىكاويدم ، انواع آثار كهنه و قديم از قلعه يا برج خرابه‌اى با ديوارهاى كهنه و با نامهاى قديم كه بر روى آنها مانده است به‌دست مىآوردم و كم‌كم اين مسأله پس از مطالعه در نظر من روشن شد كه ما بين كهنگى و قدمت نام ديه و وجود اين آثار كهن نوعى رابطه وجود دارد و نكتهء عجيب آنكه در اغلب اين‌گونه ديه‌ها و روستاها اگر آثار تمدن قديم ايرانى هم محو شده بود باز هم حداقل يك مسجد يا منبر كهنه‌اى و يا چيزى از اين قبيل به چشم مىخورد . نكتهء عجيب‌ترى براى من واضح شد و آن اينكه هرجا هم كه واژهء ديه كهنه بود و آثار كهنى در دور و بر آن به‌دست نمىآوردم لااقل لهجه‌اى قديمى و گويشى كهن در آنجا شيوع داشت كه خود بازگوكنندهء اين حقيقت بود كه در اين ديه كهن مردمى با سابقهء كهن و زبان كهن زندگانى مىكنند و اگر از زبان و گويش هم چيزى حاصل نمىشد ، لااقل شيوهء خاصى از زندگى و برخى اصطلاحات و روش خاصى در ساختمان خانه‌ها به چشم مىخورد كه خود باز روشنگر رابطهء قدمت نام و قدمت محل بود . اينها و بسيارى نكته‌هاى ديگر كه بعدها در طى گفتارهاى خود در اين كتاب فراهم آوردم اين نكته را بر من مسلم داشت كه با تحقيق و پژوهش در نام ديه‌ها و روستاها اطلاعات وسيعى از جهات تاريخى و جغرافياى تاريخى اين ديه‌ها به‌دست خواهم آورد .

--> ( 1 و 2 و 3 ) - سه ديه بزرگ در دهستان رودشت از شهرستان اصفهان . ( 4 ) - در روستاى لنجان اصفهان . ن . ك . همين فرهنگ . ( 5 ) - از دهستان جرقويه اصفهان ، ن . ك . همين فرهنگ . ( 6 ) - از روستاى برخوار اصفهان ، ن . ك . به : همين فرهنگ .